پویایی‌سازی خلق مزیت رقابتی پایدار براساس گونه‌شناسی نظریه قابلیت‌های پویا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

2 استادیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

3 دانشجوی دکتری، گروه سیاستگذاری بازرگانی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

چکیده

مقدمه و اهداف :در فضای رقابتی و پرتلاطم امروزی، اتکای صرف بر منابع مشهود و قابلیت‌های عملیاتی برای خلق و حفظ مزیت رقابتی پایدار کافی نیست. پیچیدگی محیط‌های اقتصادی، سرعت تحولات فناورانه و تغییر انتظارات مشتریان، سازمان‌ها را ناگزیر ساخته تا به بازآفرینی مستمر قابلیت‌های خود بپردازند. از این‌رو، نظریه «قابلیت‌های پویا» به‌عنوان یکی از مهم‌ترین رویکردهای نوین مدیریت استراتژیک مطرح شده است. این نظریه بر توانایی سازمان در حسگری فرصت‌ها و تهدیدهای محیطی، تصاحب ارزش و بازپیکربندی منابع در راستای سازگاری و نوآوری مستمر تأکید دارد. هدف پژوهش حاضر، بررسی سیر تکاملی این نظریه، تبیین گونه‌شناسی آن براساس دیدگاه‌های دو جریان اصلی (تیس، پیسانو و شوئن در برابر آیزنهارت و مارتین) و طراحی مدلی سیستمی برای تفسیر پویایی‌های درونی خلق مزیت رقابتی پایدار است. همچنین تلاش شده تا با ترکیب مبانی نظری و تحلیل علّی ـ سیستمی، تصویری یکپارچه از سازوکارهای تعامل میان یادگیری سازمانی، نوآوری، بازارگرایی و رهبری تحول‌گرا ارائه گردد.
روش‌ها: پژوهش از نوع کیفی، اکتشافی ـ استقرایی و با رویکرد تفسیرگرایی انجام شده است. داده‌ها از طریق مرور نظام‌مند پیشینه نظری، سنتز تئوریک و تحلیل علّی ـ سیستمی استخراج گردید. برای مدل‌سازی روابط میان متغیرها، از روش «پویایی‌شناسی سیستم‌ها» استفاده شد که با ترسیم حلقه‌های بازخوردی، تعاملات متقابل میان مؤلفه‌های اصلی قابلیت‌های پویا را نشان می‌دهد. مدل سه‌مرحله‌ای تیس (حسگری، تصاحب فرصت و بازپیکربندی) مبنای ساختار مدل علّی قرار گرفت و یافته‌ها از طریق نظر خبرگان و مقایسه با مطالعات پیشین اعتبارسنجی شدند.
یافته‌ها :نتایج پژوهش نشان داد که تعامل مستمر میان سه مؤلفه‌ی اصلی قابلیت‌های پویا، چرخه‌ای خودتقویت‌کننده از یادگیری، نوآوری و کارآفرینی سازمانی ایجاد می‌کند که زیربنای مزیت رقابتی پایدار است. حلقه‌های بازخوردی مدل نشان می‌دهند که بازارگرایی و یادگیری سازمانی نقش محرک در مرحله حسگری ایفا کرده و موجب درک دقیق‌تر از نیازهای مشتری و تمایز در بازار می‌شوند. در مرحله تصاحب فرصت، نوآوری و سرمایه دانشی، نقش کلیدی در بهره‌گیری از فرصت‌ها و خلق ارزش دارند. در مرحله بازپیکربندی نیز رهبری تحول‌گرا و توسعه‌گرا به‌عنوان عامل ارکستراسیون، هماهنگی خلاقانه میان منابع، ساختارها و قابلیت‌ها را برعهده دارند. از سوی دیگر، سودآوری حاصل از مزیت رقابتی، به‌صورت یک حلقه بازخورد مثبت، زمینه‌ساز سرمایه‌گذاری مجدد در تحقیق و توسعه و نوآوری‌های بعدی می‌شود. این چرخه‌های پویا باعث می‌شوند سازمان نه‌تنها واکنش‌گر، بلکه پیش‌فعال در مواجهه با تغییرات محیطی باشد. یافته‌ها همچنین نشان داد که دانش نیروی انسانی، یادگیری مستمر و رهبری تحول‌گرا، به‌عنوان متغیرهای اهرمی، نقش اساسی در حفظ تعادل میان بهره‌برداری از قابلیت‌های موجود و اکتشاف فرصت‌های جدید دارند.
نتیجه‌گیری :بر اساس یافته‌ها، مزیت رقابتی پایدار نه حاصل انطباق منفعل با تغییرات، بلکه نتیجه‌ی کنشگری یادگیرنده و ارکستراسیون هوشمندانه قابلیت‌های پویاست. مدل ارائه‌شده نشان می‌دهد که پویایی‌های درونی سازمان، از طریق حلقه‌های بازخوردی میان یادگیری، نوآوری، رهبری و بازارگرایی، به خلق چرخه‌ای از بهبود مستمر و مزیت رقابتی بلندمدت منجر می‌شوند. از این منظر، سازمان‌ها می‌توانند با تقویت فرهنگ یادگیری، توسعه رهبری تحول‌گرا، و هم‌راستاسازی تصمیمات استراتژیک با فرآیندهای عملیاتی، ظرفیت تطبیق و نوآوری خود را افزایش دهند. پژوهش حاضر با ترکیب گونه‌شناسی نظریه قابلیت‌های پویا و رویکرد پویایی‌شناسی سیستم‌ها، چارچوبی یکپارچه برای درک عمیق‌تر از سازوکار خلق و حفظ مزیت رقابتی پایدار در محیط‌های پرتلاطم و نامطمئن امروزی فراهم می‌آورد. این مدل می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای طراحی راهبردهای انعطاف‌پذیر در سازمان‌های دانش‌محور و نوآور مورد استفاده قرار گیرد و زمینه‌ساز پژوهش‌های آتی در زمینه کمی‌سازی و شبیه‌سازی پویایی‌های درونی قابلیت‌های پویا باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Dynamizing the Creation of Sustainable Competitive Advantage Based on the Typology of Dynamic Capabilities Theory

نویسندگان [English]

  • Mohammad Reza Hamidizadeh 1
  • Ali Abdollahi 2
  • Hojatallah Mobbarakian 3
1 Professor, Department of Business Administration, Faculty of Management and Accounting, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Business Administration, Faculty of Management and Accounting, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
3 Ph.D. Student, Department of Business Policy, Faculty of Management and Accounting, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Introduction and Objectives. In today’s highly dynamic and competitive environment, relying solely on tangible resources and operational capabilities is no longer sufficient for creating and sustaining competitive advantage. The increasing complexity of economic environments, the rapid pace of technological change, and the evolving expectations of customers compel organizations to continuously renew and reconfigure their capabilities. Consequently, the Dynamic Capabilities Theory has emerged as one of the most influential frameworks in strategic management, emphasizing an organization’s ability to sense opportunities and threats, seize value, and reconfigure resources in alignment with environmental changes.The purpose of this study is to examine the evolution of this theory, develop a typology based on the two main perspectives-that of Teece, Pisano, and Shuen versus Eisenhardt and Martin-and design a systemic model to explain the internal dynamics of sustainable competitive advantage. Moreover, the study integrates theoretical foundations with causal–systemic analysis to offer a comprehensive understanding of how organizational learning, innovation, market orientation, and transformational leadership interact to generate long-term competitive advantage.
Methods.This research adopts a qualitative, exploratory–inductive approach within an interpretivist paradigm. Data were collected through a systematic review of the literature, theoretical synthesis, and causal–systemic analysis. The study employed system dynamics modeling to visualize the interrelationships among the core components of dynamic capabilities through feedback loops. The three-stage model proposed by Teece-sensing, seizing, and reconfiguring-served as the structural foundation of the causal model. Validation was achieved through expert evaluation and triangulation with previous empirical and theoretical studies.
Findings.The results reveal that continuous interaction among the three core dimensions of dynamic capabilities creates a self-reinforcing cycle of learning, innovation, and corporate entrepreneurship, forming the backbone of sustainable competitive advantage. The feedback loops demonstrate that market orientation and organizational learning act as key drivers in the sensing phase, enhancing market insight and differentiation. In the seizing phase, innovation and knowledge capital strengthen the organization’s ability to capture opportunities and generate value. In the reconfiguring phase, transformational and developmental leadership play an orchestration role by creatively aligning resources, structures, and capabilities. Furthermore, profitability derived from competitive advantage forms a positive feedback loop that supports reinvestment in R&D and future innovations. This dynamic loops enables organizations not only to respond effectively to environmental changes but also to proactively shape new opportunities. The findings also highlight that human capital knowledge, continuous learning, and leadership function as leverage variables that help maintain balance between the exploitation of existing resources and the exploration of new opportunities.
Conclusion.The study concludes that sustainable competitive advantage is not the outcome of passive adaptation, but rather the result of learning-oriented proactiveness and intelligent orchestration of dynamic capabilities. The proposed model illustrates that internal organizational dynamics-mediated by feedback relationships among learning, innovation, leadership, and market orientation-generate a continuous cycle of renewal and long-term competitiveness. Accordingly, organizations can enhance adaptability and innovativeness by fostering a learning culture, promoting transformational leadership, and aligning strategic decisions with operational processes. This research, by integrating the typology of dynamic capabilities theory with the system dynamics approach, provides a unified conceptual framework for understanding the mechanisms through which dynamic capabilities create and sustain competitive advantage in today’s turbulent and uncertain environments. The model also offers a solid foundation for future research aimed at quantifying and simulating the internal dynamics of dynamic capabilities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Dynamic Capabilities
  • Organizational Learning
  • Innovation
  • Entrepreneurship
  • Sustainable Competitive Advantage

مراجع

  1. AlSaied, M. K., & Alkhoraif, A. A. (2024). The role of organizational learning and innovative organizational culture for ambidextrous innovation. The Learning Organization, 31(2), 205–226. https://doi.org/10.1108/TLO-06-2023-0101
  2. An, L., & Jeng, J.-J. (2005). On developing system dynamics model for business process simulation. Proceedings of the Winter Simulation Conference, 2005, 10.
  3. Argote, L., & Miron-Spektor, E. (2011). Organizational learning: From experience to knowledge. Organization Science, 22(5), 1123–1137.
  4. Barney, J. B. (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management, 17(1), 99–120. https://doi.org/10.1177/014920639101700108
  5. Barreto, I. (2010). Dynamic capabilities: A review of past research and an agenda for the future. Journal of Management, 36(1), 256–280. https://doi.org/10.1177/0149206309350776
  6. Bayu, F., Berhan, E., & Ebinger, F. (2022a). A system dynamics model for dynamic capability driven sustainability management. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 8(1), 56. https://doi.org/10.3390/joitmc8010056
  7. Bayu, F., Berhan, E., & Ebinger, F. (2022b). A system dynamics model for dynamic capability driven sustainability management. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 8(1), 56. https://doi.org/10.3390/joitmc8010056
  8. Blocker, C. P., Flint, D. J., Myers, M. B., & Slater, S. F. (2011). Proactive customer orientation and its role for creating customer value in global markets. Journal of the Academy of Marketing Science, 39, 216–233.
  9. Dewit, Bob& Meyer, Ron. (2014). Strategy Synthesis (M. Ebrahimi, S. Abbas Nezhad, Trans.). Tehran: Mehraban Publications. (in Persian)
  10. Ebrahimpour Azbari, M. (2016). The impact of supplier integration capability on firm performance. Industrial Management Perspective,22(95),169-192 (in Persian).
  11. Eisenhardt, K. M., & Martin, J. A. (2000). Dynamic capabilities: What are they? Strategic Management Journal, 21(10–11), 1105–1121. https://doi.org/10.1002/1097-0266(200010/11)21:10/11<1105::AID-SMJ133>3.0.CO;2-E
  12. Felix, A., Lamar, P., & Teece, D. J. (2017). The behavioral and evolutionary roots of dynamic capabilities. Retrieved from https://www.researchgate.net/publication/318707940
  13. Forrester, J. W., Mass, N. J., & Ryan, C. J. (1976). The system dynamics national model: Understanding socio-economic behavior and policy alternatives. Technological Forecasting and Social Change, 9(1–2), 51–68. https://doi.org/10.1016/0040-1625(76)90044-5
  14. Ghalichli, M., & Colleagues. (2017). The impact of intellectual capital on innovation capacity and competitive advantage. Industrial Management Perspective,27(96),105-126 (in Persian)
  15. Grant, R. M. (1996). Toward a knowledge-based theory of the firm. Strategic Management Journal, 17(S2), 109–122. https://doi.org/10.1002/smj.4250171110
  16. Hamidizadeh, M. (2023). Organizational and national knowledge structures and configurations. Adiban Rooz, Second Edition. (in Persian)
  17. Hamidizadeh, M. (2023, January 2–3). How to Systematize Networks .Fifth International Conference on Dynamics and Systems Thinking, Faculty of Industrial Engineering, Khajeh Nasir al-Din Tusi University of Technology, under the auspices of the Scientific Society of Systems Dynamics. Tehran, Iran. (in Persian)
  18. Hamidizadeh, M. (2023). Strategic and Long-Term Planning. Third Edition. SAMT Publications. (in Persian)
  19. Helfat, C. E., & Peteraf, M. A. (2009). Understanding dynamic capabilities: Progress along a developmental path. Strategic Organization, 7(1), 91–102. https://doi.org/10.1177/1476127008100133
  20. Helfat, C. E., Finkelstein, S., Mitchell, W., Peteraf, M. A., Singh, H., Teece, D. J., & Winter, S. G. (2007). Dynamic capabilities: Understanding strategic change in organizations. Wiley-Blackwell.
  21. Homayounfar, S. (2018). Dynamic modeling of the new product development process with an emphasis on design theory. Industrial Management Perspective,29(97),137-162 (in Persian)
  22. Kay, N. M., Leih, S., & Teece, D. J. (2018). The role of emergence in dynamic capabilities: A restatement of the framework and some possibilities for future research. Industrial and Corporate Change, 27(4), 623–638. https://doi.org/10.1093/icc/dty015
  23. Keskin, H. (2006). Market orientation, learning orientation, and innovation capabilities in SMEs. European Journal of Innovation Management, 9(4), 396–417. https://doi.org/10.1108/14601060610707849
  24. Lin, W., Lu, J., Zhu, J., & Xu, L. (2022). Research on the sustainable development and dynamic capabilities of China’s aircraft leasing industry based on system dynamics theory. Sustainability, 14(3), 1806. https://doi.org/10.3390/su14031806
  25. Linden, G., & Teece, D. J. (2018). Remarks on Pisano: “Toward a prescriptive theory of dynamic capabilities”. Industrial and Corporate Change, 27(6), 1175–1181. https://academic.oup.com/icc/article-abstract/27/6/1175/5138279
  26. Liu, C.-H. (2017). Creating competitive advantage: Linking perspectives of organization learning, innovation behavior and intellectual capital. International Journal of Hospitality Management, 66, 13–23. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2017.06.013
  27. Maury, B. (2018). Sustainable competitive advantage and profitability persistence: Sources versus outcomes for assessing advantage. Journal of Business Research, 84, 100–113. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2017.10.051
  28. Nguyen, T. V. (2022). Achieving sustainable competitive advantages for Vietnamese small and medium-sized enterprises: A system thinking approach. International Journal of Social Science and Economic Research, 7(10), 3215–3232.
  29. Pavlou, P. A., & El Sawy, O. A. (2011). Understanding the elusive black box of dynamic capabilities. Decision Sciences, 42(1), 239–273. https://doi.org/10.1111/j.1540-5915.2010.00287.x
  30. Porter, M. E. (1996). What is strategy? Harvard Business Review, 74(6), 61–78. https://hbr.org/1996/11/what-is-strategy
  31. Porter, M. E. (1998). Competitive strategy: Techniques for analyzing industries and competitors (J. Majidi & A. Mehrpouya, Trans.). Tehran: Rasa Cultural Services Institute. (in Persian)
  32. Prasanna, R., Jayasundara, J., Naradda Gamage, S. K., Ekanayake, E. M. S., Rajapakshe, P. S. K., & Abeyrathne, G. (2019). Sustainability of SMEs in the competition: A systemic review on technological challenges and SME performance. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 5(4), 100.
  33. Rhee, J., Park, T., & Lee, D. H. (2010). Drivers of innovativeness and performance for innovative SMEs in South Korea: Mediation of learning orientation. Technovation, 30(1), 65–75. https://doi.org/10.1016/j.technovation.2009.04.008
  34. Romme, A. G. L., Zollo, M., & Berends, P. (2010). Dynamic capabilities, deliberate learning and environmental dynamism: A simulation model. Industrial and Corporate Change, 19(4), 1271–1299. https://doi.org/10.1093/icc/dtq031
  35. Rothaermel, F. T. (2015). Strategic management (H. Norouzi, D. Nazari-Ardebili, & F. Sobhani-Fard, Trans.). Tehran: Foujan Publications. (in Persian)
  36. Rumelt, R. P., Schendel, D. E., & Teece, D. J. (1994). Fundamental issues in strategy: A research agenda. Harvard Business Press.
  37. Salomo, S., Steinhoff, F., & Trommsdorff, V. (2003). Customer orientation in innovation projects and new product development success: The moderating effect of product innovativeness. International Journal of Technology Management, 26(5/6), 442. https://doi.org/10.1504/IJTM.2003.003417
  38. Sandsmark, M. (2011). A system dynamic approach to competitive advantage: The petro-industry in Central Norway as a case study.
  39. Santos-Vijande, M. L., López-Sánchez, J. Á., & Trespalacios, J. A. (2012). How organizational learning affects a firm’s flexibility, competitive strategy, and performance. Journal of Business Research, 65(8), 1079–1089. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2011.09.002
  40. Soluk, J., Decker-Lange, C., & Hack, A. (2023). Small steps for the big hit: A dynamic capabilities perspective on business networks and non-disruptive digital technologies in SMEs. Technological Forecasting and Social Change, 191, 122490. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2023.122490
  41. Sterman, J. (2002). System dynamics: Systems thinking and modeling for a complex world.
  42. Teece, D. J. (2007). Explicating dynamic capabilities: The nature and microfoundations of (sustainable) enterprise performance. Strategic Management Journal, 28(13), 1319–1350. https://doi.org/10.1002/smj.640
  43. Teece, D. J. (2014). The foundations of enterprise performance: Dynamic and ordinary capabilities in an (economic) theory of firms. Academy of Management Perspectives, 28(4), 328–352. https://doi.org/10.5465/amp.2013.0116
  44. Teece, D. J. (2018). Dynamic capabilities as (workable) management systems theory. Journal of Management & Organization, 24(3), 359–368. https://doi.org/10.1017/jmo.2017.75
  45. Teece, D. J. (2022a). Evolutionary economics, routines, and dynamic capabilities. UCL Institute for Innovation and Public Purpose, Working Paper Series, IIPP WP 2022-17.
  46. Teece, D. J. (2022b). Strategy dynamics and the theory of the firm: Homage to Richard Rumelt. Strategic Management Review.
  47. Teece, D. J. (2023). The evolution of the dynamic capabilities framework. In Artificiality and sustainability in entrepreneurship. FGF Studies in Small Business and Entrepreneurship.
  48. Udriyah, U., Tham, J., & Azam, S. M. F. (2019). The effects of market orientation and innovation on competitive advantage and business performance of textile SMEs. Management Science Letters, 1419–1428. https://doi.org/10.5267/j.msl.2019.5.009

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار