دوره 4, شماره 4

زمستان1393

فهرست مطالب

مقالات

چکيده

     با توجه به پیچیده و گسترده شدن طیف مسائل تصمیم‏گیری، شاخه‏ای نوپا در تحقیق در عملیات تحت عنوان تحقیق در عملیات نرم (SOR) شکل گرفته است. برخلاف دیدگاه سخت و کلاسیک، تحقیق در عملیات نرم از روش‏های کیفی و تفسیری برای تفسیر، تعریف و بررسی جوانب مختلف مسأله مورد بررسی استفاده می‏کند. از سوی دیگر، ترسیم نقشه حوزه‏های علم به تعیین جایگاه آن قلمرو در گستره‏ دانش کمک و نسبت آن را با سایر حوزه‏ها بهتر مشخص می‌کند. در این پژوهش، با استفاده از فرآیند شش‌مرحله‏ای ترسیم نقشه علم، پژوهشگران کوشیده‏اند نقشه علم تحقیق در عملیات نرم را براساس طبقه‏بندی‏های موضوعی پایگاه استنادی علوم (ISI) ترسیم کنند. در گام نخست این فرآیند، داده‏ها استخراج و در گام دوم، واحد تحلیل انتخاب شد. در گام سوم و چهارم، فراوانی مقالات بررسی و شباهت میان مقالات استخراج‌شده تعیین گشت. در گام پنجم، حوزه‏های مرتبط با یکدیگر با استفاده از یک الگوریتم خوشه‏بندی شناسایی و در گام ششم، نقشه‏های قلمروی موضوعی با گام‏های خوشه‏بندی ترسیم و تحلیل شد. درنهایت، شش خوشه در مجموعه‏های علوم مدیریتی و اجتماعی، مجموعه علوم مهندسی، دانش‏های مطالعات رفتاری، دانش محیط و جغرافیا، جامعه‏شناسی و منابع طبیعی و مجموعه ریاضی به دست آمد.

محمد رضا مهرگان, محمد رضا اخوان انوری, کامیار رئیسی‏فر***
PDF

چکیده

     مدیریت جریان محصولات برگشتی ازسوی مشتریان با درنظرگرفتن عدم‌قطعیت فضای تصمیم‌گیری و توجه کردن به معیارهای غیرمالی درکنار معیارهای مالی متداول، یکی از موضوعات مهم در مدیریت زنجیره تأمین است. در این مقاله، یک شبکه جامع جدید برای زنجیره تأمین هفت‌لایه‌ای شامل مشتریان اولیه، مراکز جمع‌آوری و بازتوزیع، احیا، بازیافت، اسقاط و مشتریان محصولات شبکه، با جریان برگشتی تحت شرایط میزان و کیفیت غیرقطعی ارائه می‌شود. هدف این مقاله، طراحی شبکه زنجیره تأمین برگشتی برای مدیریت جریان محصولات به‌نحوی است‌که دو تابع سود کل زنجیره و سطح پاسخگویی به تقاضای مشتریان درطی دوره‌ برنامه‌ریزی حداکثر شود. با توجه به اینکه مسئله برنامه‌ریزی عدد صحیح مختلط مورد بررسی ازنوع مسائل طراحی شبکه و دارای پیچیدگی‌های حل بسیار زیاد است، یک الگوریتم ممتیک مبتنی‌بر الگوریتم ژنتیک با مرتب‌سازی نامغلوب II و جستجوی محلی متغیر انطباق‌پذیر برای یافتن جواب‌های بهینه پارتو ارائه شده است. مقدار تمامی پارامترهای الگوریتم پیشنهادی با استفاده از روش طراحی آزمایش‌های تاگوچی تنظیم ‌شده است. به‌منظور ارزیابی کارایی الگوریتم پیشنهادی، نتایج حاصل از آن با نتایج دو الگوریتم فراابتکاری مشابه دیگر مقایسه شده است. نتایج محاسباتی حاکی از کارایی الگوریتم جدید ممتیک برای حل مدل دوهدفه پیشنهادشده برای طراحی شبکه زنجیره تأمین برگشتی تحت عدم قطعیت است.

علی اکبر حسنی, سید محمد حجسن حسینی

     هاب‌ها تسهيلات ويژه‌اي هستند كه در شبكه‌هاي توزيع، به‌عنوان واسطه‌هاي توزيع عمل مي‌كنند. در این مقاله، مسئله مکان‌یابی هاب میانه تک‌تخصیصه چندمحصوله بررسی شده است. با توجه به موضوع کمیابی منابع در اقتصاد، چگونگی تأمین مالی و محدودیت­های بودجه‌ای در تصمیم­گیری­های اقتصادی اهمیت زیادی دارد. در پروژه‌هاي مهم و زيرساختي مورد نياز كشور براي توسعه زيرساخت‌ها، به حضور سرمايه‌گذاري خارجي و استفاده از تسهيلات بانك‌ها و مؤسسات خارجي نياز اساسي است؛ بنابراین، در مدل پیشنهادشده، شیوههای تأمین مالی شامل «تسهیلات بانکی»، «تسهیلات ارزی» و «بودجه دولتی با لحاظ کردن محدودیت منابع مالی» برای تأسیس‌ هاب به مدل اضافه شده است. با توسعه ساختار مدل‌سازی مسئله مکان‌یابی‌ هاب چندمحصوله با استفاده از حمل‌ونقل زمینی، هزینه تأسیس‌هاب‌های ترکیبی (جاده‌ای- ریلی) و هزینه حمل‌ونقل بین‌هاب­ها و‌ هاب به غیر‌هاب در تابع هدف کمینه شده است. اطلاعات به‌کاررفته از آمار ارائه‌شده حمل‌ونقل جاده‌ای کشور در سال 1392 به‌دست آمده است. برای حل مسئله، از نرم­افزار گمز 24.1.3 برای کدنویسی مدل استفاده شده است. نتایج نشان داد که مدل پیشنهادی نقاط بهینه تأسیس هابها و همچنین بهترین شیوه تأمین منابع مالی با درنظر گرفتن محدودیتهای مالی را تعیین می‌کند.

اسماعیل چراغی, جعفر حیدری, جعفر رزمی
PDF

     ارزيابي عملكرد زنجيره تأمین يكي از مهم‌ترين زمينه­هاي بهبود مستمر زنجيره تأمین است. مديريت زنجيره تأمین یکی از استراتژي­هاي رقابتی براي بهبود عملكرد و سودآوري سازمان­ها در محیط نامطمئن و پررقابت عصر حاضر است. با توجه به ويژگي­هاي منحصر‌به‌فرد خدمات كه آن را از بخش توليد متفاوت مي­سازد، محققان و كاربران هنوز به ارزيابي عملكرد زنجيره تأمین خدمات به‌اندازه كافي توجه نکرده‌اند؛ بنابراين، در اين پژوهش برمبناي رويكرد نگاشت‌شناختي فازي، مدلی برای ارزيابي عملكرد زنجیره تأمین خدمات (صنعت بيمه) طراحي شده است. با مصاحبه­های عمیق و نیمه‌ساختاریافته با خبرگان صنعت بيمه، مفاهیم و مؤلفه­های ارزيابي عملكرد زنجيره تأمین خدمات شناسایی و سپس براساس دانش خبرگان، روابط بین مفاهیم درقالب نقشه­های شناخت فازی ترسيم شد. درنهايت، مدل اين پژوهش با بلوك­بندي نقشه ادغامي خبرگان طراحي شد. شاخص­های مربوط به نقشه­های شناختی بیانگر اهمیت زیاد بلوك­هاي راهبردها و كيفيت خدمات زنجيره تأمین است. مدل ارائه‌شده در اين پژوهش ممکن است که مبنايي براي تعالي زنجيره تأمین خدمات شود.

عباس رضائی پندری, عادل اذر, الهوردی تقوی, عباس مقبل باعرض****
PDF
چابکی به‌عنوان راهکار جدیدی که بقای سازمان‌ها را در رویارویی با تغییرات شتابان و عدم اطمینان فزاینده در محیط کسب‌وکار تضمین می‌کند، از اواخر دهه 1990 وارد ادبیات مدیریت شد. از سوی دیگر، دانش به‌سرعت درحال تبدیل شدن به یک منبع استراتژیک برای سازمان‌ها است؛ به‌طوری که صاحب‌نظران عرصه مدیریت معتقدند که در اقتصاد دانش‌محور، دانش یک منبع مهم برای مزیت رقابتی و ایجاد ارزش است و عنصر ضروری برای سازمان‌ها با آمال جهانی به‌شمار می‌آید. به این ترتیب، ایجاد و حفظ این منبع اهمیت خاصی دارد. دانش جدید وقتی دارای ارزش است که به‌کار گرفته شود و به‌کارگیری دانش جدید به‌معنی نوآوری است. با توجه به اهمیت دانش در کسب‌وکار امروزی، این سؤال مطرح می‌شود که خلق دانش چه تأثیری بر چابکی سازمانی دارد و این تأثیر چگونه است. در این راستا، ارتباط بین خلق دانش، نوآوری مبتنی‌بر فناوری و چابکی سازمانی را بررسی کردیم.  نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که خلق دانش بر چابکی سازمانی تأثیر مثبت دارد و نوآوری مبتنی‌بر فناوری یکی از راه‌های تأثیر دانش تازه‌خلق‌شده بر چابکی است
بهروز قلیچ لی, عفت رجبی شهرآبادی**
PDF

     در این مقاله، یک مسئله تخصیص اجزای مازاد (RAP) با هدف بیشینه‌سازی قابليت اطمينان  و کمینه‌سازی هزینه‌های سیستم براي يك سيستم K از N بررسی می‌شود. در هر زیرسیستم ازبین استراتژی‌های جزتکی، اجزای موازی و اجزای آماده‌به‌کار سرد باید یک استراتژی انتخاب شود. همچنین، محدودیت‌های وزن و حجم قطعات نیز در طراحی این سیستم باید رعایت شوند. هر زيرسيستم باید حداقل K قطعه براي فعال شدن داشته باشد. برای حل مدل ارائه‌شده، پس از تشکیل کروموزوم اولیه، چهار الگوریتم متاهیوریستیک چندهدفه (MODE، NSGA-II، MOICA وPESA-II) بررسی شدند. الگوریتم‌های مذکور، به دو روش C (L,B) و تاپسيس با یکدیگر مقایسه شدند و پس از انجام بررسی‌ها، الگوریتم  NSGA IIبه‌عنوان الگوریتم برتر انتخاب و استفاده شد. درپایان، با بررسي جواب نهايي ارائه‌شده توسط الگوريتم­ها در وزن­هاي مختلف داده‌شده به توابع هدف توسط تاپسيس مشخص شد که بهترين جواب‌ها با بيشترين قابليت اطمينان و كمترين هزينه، به استفاده بيشتر از استراتژي اجزای آماده‌به‌کار سرد مربوط است. درنتيجه، پيكربندي قطعات بيشتر به‌صورت اجزای آماده‌به‌کار سرد و تركيب با استراتژي موازي يا تكي مي­تواند شرايط بهتري را براي سيستم فراهم کند.

مقصود امیری, سهیل عزيزي بروجردي, سید حامد پوربخش
PDF
مز موفقیت سازمان­های خدماتی را می­توان در مشتری‌مداری و توجه به کیفیت خدمت جست‌وجو کرد. به‌دلیل اهمیت کیفیت خدمت در صنایع خدماتی و آثار برجسته آن بر خشنودی مشتری، همواره این سؤال مطرح می­شود که چگونه می­توان کیفیت خدمت را سنجید. توجه به کیفیت در تمام سازمان­هایی که به‌دنبال سرآمدی در بخش خدمات هستند، به‌عنوان مهم‌ترین دغدغه مدیران قلمداد می­شود. همچنین، برای ایجاد کیفیت در سازمان، یک‌سری ابعاد تأثیرگذار هستند که باید به آن‌ها در ارائه خدمات توجه کرد. جامعه آماری ما کارمندان و مشتریان متخصص وخبره بانک پاسارگاد شیراز است که از این تعداد، 25 نفر از کارمندان و 32 نفر ازبین مشتریان دائمی بانک برای پاسخ به پرسش­نامه طراحی‌شده انتخاب شدند. با بررسی ادبیات پژوهش، ابعاد و مؤلفه­های سنجش کیفیت خدمت در صنعت بانکداری شناسایی شدند. پس از پالایش ابعاد، آن‌ها دسته­بندی شدند و سپس درقالب پرسش­نامه­ای در اختیار کارکنان و مشتریان بانک قرار گرفتند. پس از آن، با استفاده از روش تحلیل سلسله‌مراتبی فازی (FAHP) و همچنین روش مارتل زاراس، این ابعاد ازنظر مشتری و کارکنان بانک به‌صورت مجزا اولویت‌بندی شدند. نتایج پژوهش نشان می­دهد که ازبین ابعاد اشاره‌شده، بعد ادب و نزاکت میان مشتریان و کارکنان بانک دربین هردو تکنیک مورد بررسی از بالاترین امتیاز برخوردار است که اهمیت آن را از­نظر مشتریان و کارکنان نشان می‌دهد. هردو تکنیک فازی و مارتل زاراس نتایج مشابهی را نشان داده­اند.
عزت‌ا... اصغری زاده, سید حسین احمدی, شهلا یوسفی ده‌بیدی
PDF

     بسیاری از سیستم‌های تولید با تغییر چیدمان و به‌کارگیری اصول اولیه عملیاتی به‌شکل سلولی تغییرآرایش می‌یابند و در مرحله تبدیل به سلول تولید ناب قرار می­گیرند. بهبود عملکرد سلول­های تازه‌استقراریافته به تخصیص مطلوب کارکنان به سلول و عملکرد مناسب آنان وابسته است. در این راستا، مقاله حاضر با تأکید بر اهمیت جنبه­های انسانی و ضرورت گردش شغلی در سلول­های تولید ناب، خستگی ناشی از تکرار وظایف درقالب سیکل­های کاری متعدد را برای محیط سلول تولید ناب مفهوم‌سازی و مدل برنامه­ریزی غیرخطی از سیستم سلول تولید ناب را طراحی کرده است. این مدل بهترین ترکیب از کارکنان معمولاً تک‌مهارته در سیستم تولید کنونی برای تخصیص به سلول مشخص و برنامه گردش شغلی آن‌ها طی افق برنامه­ریزی هفتگی را تعیین می­کند؛ به‌طوری که اهداف چندگانه عملکرد ناب محقق شود. با توجه به قرار گرفتن مسئله در زمره مسائل بهینه‌سازی ترکیباتی و پیچیدگی الگوریتمی آن، هیچ‌یک از بسته­های بهینه­سازی معتبر در دسترس، مانند لینگو 10 و گمز، نتوانستند جواب­های موجه را ارائه دهند؛ بنابراین، مدل تحقیق با توسعه الگوریتم ژنتیک تحلیل شده است.

اشکان عیوق, مصطفی زندیه, حسن فارسیجانی, بهروز دری